Πως είναι να τελειώνεις;

Long time no see

Χρόνια και ζαμάνια. Για όσους διάβασαν το τελευταίο ποστ σχετικά με το πρόβλημα υγείας του πατέρα μου έχω να πω πως η ιστορία έλαβε τέλος. Ο πατέρας πέθανε. Ήταν κάτι που περιμέναμε, κάτι για το οποίο είχαμε προετοιμαστεί ακόμα και με το άκουσμα της διάγνωσης του καρκίνου.

Για αρκετό καιρό προσπάθησα να ξεκαθαρίσω τα συναισθήματα μου και να βγάλω ένα τελικό συμπέρασμα για το τι σημαίνει αυτός ο θάνατος. Αυτό το μήνα που πέρασε από την μέρα της κηδείας έχω βιώσει ένα σωρό έντονα και πολλές φορές αντικρουόμενα συναισθήματα. Υπερίσχυσε βέβαια η θλίψη και ακόμα περισσότερο η οργή. Για κάποιο λόγο οι νεκροί με θυμώνουν. Θέλω να τους βρίσω. Να τους χλευάσω. Υποθέτω πως κάπου βαθιά μέσα μου πιστεύω πως αν τους προκαλέσω αρκετά ίσως να καταφέρω να τους ξυπνήσω από τον αιώνιο ύπνο τους.

Ένα άλλο πράγμα που κατάλαβα είναι πως θα ήθελα η όλη υπόθεση με τον πατέρα μου να τελειώνει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Ειλικρινά όπως το σκέφτομαι ο θάνατος θα έπρεπε να είναι κάτι σαν μια μετακόμιση και τίποτα παραπάνω. Να φορτώνεις την κάσα σε ένα φορτηγό μαζί με μια δυο βαλίτσες, να λες ένα ‘στο καλό’ και ύστερα να επιστρέφεις στο σπίτι σου χωρίς να γυρίσεις να κοιτάξεις πίσω.

Δυστυχώς τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι. Οι νεκροί επιστρέφουν καθημερινά. Επιμένουν. Εμφανίζονται στον ύπνο σου. Είναι εκεί, πάνω στα προσωπικά τους αντικείμενα που ακόμα δεν βρήκες το κουράγιο να μαζέψεις, παραμένουν online σε όλους τους προσωπικούς τους λογαριασμούς. Ξεπετάγονται απροειδοποίητα τις πιο απίθανες στιγμές, όταν οδηγάς, όταν ψωνίζεις, όταν ξεκαρδίζεσαι, ακόμα κι όταν φτάνεις σε οργασμό και το τελευταίο που θες να σκέφτεσαι είναι το πόσο μοιάζει το δικό σου βογκητό με τον τρόπο που κι εκείνοι μούγκριζαν τις τελευταίες στιγμές αγωνίας προτού αφήσουν την τελευταία τους πνοή.

Η φαλάκρα

Το πιο σκληρό πρόσωπο μιας ανίατης ασθένειας είναι η αίσθηση ανικανότητας που σου αφήνει. Η συνειδητοποίηση πως δεν μπορείς να κάνεις τίποτα, πως δεν υπάρχει τρόπος να αποφύγεις το μοιραίο. Το μόνο που σου απομένει είναι να βρεις μερικές κουβέντες για να παρηγορήσεις τον άνθρωπο σου όμως γρήγορα καταλαβαίνεις πως ούτε αυτό βοηθάει. Λες ψέμματα και το ξέρεις κι εσύ κι εκείνος. Τις περισσότερες φορές ξεσπάς ή προσπαθείς να κρύψεις την απόγνωση σου συγκρατώντας τα δάκρυα σου και δαγκώνοντας το στόμα σου.

Άλλες φορές, ιδίως όταν σε καταβάλλει η κούραση, το πράγμα σου φαίνεται γελοίο. Η συσκευή του ορού, η συσκευή του οξυγόνου, οι γκριμάτσες του αρρώστου όταν προσπαθεί να φάει με το ζόρι μια μπουκιά λερώνοντας σαν μικρό παιδί το στόμα του. Σκέφτεσαι τι γελοίο πράγμα είναι ο άνθρωπος και πόσο ατελές. Πιάνεις τον εαυτό σου να γελά με πρησμένα από το κλάμα μάτια.

Υποθέτω πως όλοι θα συμφωνήσουμε με εκείνη την δήλωση του Γούντυ Άλλεν πως είναι κατηγορηματικά κατά του θανάτου. Όσο αστείο κι αν ακούγεται δεν νομίζω πως ένας λογικός άνθρωπος έχει κάτι παραπάνω να πει για το θέμα.

Η δυσάρεστη αλήθεια είναι πως ότι κι αν πεις, όσο κι αν προσπαθήσεις να το εκλογικεύσεις ή να το ξορκίσεις το να ξέρεις πως κάποια στιγμή θα τα τινάξεις είναι απαίσιο. Εμένα προσωπικά μου προκαλεί αηδία και θυμό όμως αυτή είναι μια δική μου ιδιοτροπία. Ο καθένας έχει τον δικό του τρόπο για να στέκεται απέναντι στο μοιραίο. Το σίγουρο είναι πως όλοι οι τρόποι και όλες οι μέθοδοι είναι αναποτελεσματικές κι αποτυχημένες. Στο τέλος ότι και να κάνεις πεθαίνεις.

Αν το καλοσκεφτείς όλες μας οι πράξεις, λίγο ή περισσότερο, περιστρέφονται γύρω από αυτό το γεγονός. Ή πιο σωστά γύρω από την προσπάθεια μας να ξεχάσουμε ή να αρνηθούμε αυτό το γεγονός. Σύμφωνα με τον Γερμανό φιλόσοφο Heidegger η λογική και  η φιλοσοφία η ίδια είναι ένα σύμπτωμα της εν γένει αδυναμίας μας να αντιμετωπίσουμε το μυστήριο της ζωής. Βρίσκουμε νόημα σε εκατοντάδες δευτερεύοντα πράγματα γιατί αρνούμαστε να εξετάσουμε την βαθύτερη ουσία και το νόημα της ύπαρξης μας. Μπορεί ο Heidegger να ήταν συνεργός των Ναζί κι ένας αντιπαθητικός μαλάκας που έγραφε ακαταλαβίστικα όμως δύσκολα μπορείς να αντικρούσεις το επιχείρημα του.

Το πως αντιμετωπίζουμε οι άνθρωποι τον θάνατο μου θυμίζει έναν συνάδελφο του πατέρα. Ήταν ένας σχετικά κοντός, αδύνατος κύριος που κρατούσε ένα δερμάτινο χαρτοφύλακα μόνιμα στο χέρι. Τον συναντούσαμε συνήθως έξω από το εφετείο και ήταν πάντα βιαστικός. Έμοιαζε άνθρωπος που προσέχει πολύ τον εαυτό του. Τα δόντια του ήταν καθαρά, τα λευκά πουκάμισα του σιδερωμένα. Χαμογελούσε με αυτοπεποίθηση. Το μόνο ελάττωμα του ήταν η φαλάκρα του και το πως προσπαθούσε να την διαχειριστεί. Εκείνη η σειρά από όρθιες τρίχες τις οποίες προσπαθούσε –μάταια- να τιθασεύσει τραβώντας τες με πείσμα πάνω από το γυμνό κεφάλι του.

Υπαρξιακά μιλώντας … είμαστε όλοι φαλακροί.

Όλοι τελειώνουμε

Δεν ξέρω τι μπορεί να κάνει κανείς για να αντιμετωπίσει τον φόβο του θανάτου. Έχω διαβάσει αμέτρητα βιβλία για την τέχνη του να ζεις όμως δεν έχω διαβάσει κανένα για την τέχνη του να πεθαίνεις. Η θρησκεία προσπαθεί να μας παρηγορήσει με μουρλές ιστορίες για την μετά θάνατον ζωή όμως κακά τα ψέμματα όταν φτάνει η ώρα σου δύσκολο να πιστέψεις το οτιδήποτε. Ούτε η ηρωίδα Αντιγόνη μπόρεσε να γλιτώσει από τον φόβο του θανάτου.

ἀλλ’ ὧδ’ ἔρημος πρὸς φίλων ἡ δύσμορος
ζῶσ’ εἰς θανόντων ἔρχομαι κατασκαφάς·

μα έτσι παρατημένη από τους φίλους,
ζωντανή κατεβαίνω η μαυρομοίρα
στων πεθαμένων τα λημέρια,

Ούτε ο Χριστός

πάτερ μου ει δυνατόν εστί παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο

Ούτε το θρυλικό Κογιότ

Το σίγουρο είναι πως όπως και με την φαλάκρα έτσι και με τον θάνατο η αποδοχή μοιάζει να είναι η καλύτερη στρατηγική. Γνωρίζω αμέτρητους ευτυχισμένους και πετυχημένους φαλακρούς. Από τον γίγαντα Ζιντάν μέχρι τον παιδικό μου ήρωα Billy Corgan και τον απολαυστικό κωμικό Larry David. Αλλά και τα δικά μας sex symbols όπως o Γιώργος Παπανδρέου και ο Γρηγόρης Γεωργάτος. Δεν γνωρίζω όμως κανένα εραστή με περουκίνι ή πατικωμένες τρίχες από την μια άκρη στην άλλη.

Το ίδιο ισχύει και με την επίγνωση του θανάτου. Οι μελέτες έχουν δείξει πως οι άνθρωποι που έχουν επίγνωση της θνητότητας τους τείνουν να υιοθετούν ένα πιο υγιεινό τρόπο ζωής και να είναι πιο συνεπείς στα τσεκ απ τους και στις επισκέψεις τους στο γιατρό.

Είναι μια στατιστική αλήθεια την οποία μοιάζει να γνώριζαν καλά οι άνθρωποι της αρχαιότητας οι οποίοι δημιούργησαν δεκάδες μύθους με ήρωες που κατεβαίνουν ζωντανοί στον κόσμο των νεκρών για να φέρουν πίσω πολύτιμη γνώση για την ζωή.

Σε ένα βαθμό είναι λογικό. Η επίγνωση της θνητότητας μας είναι ο πυρήνας της συνείδησης μας, αυτό που μας ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα πλάσματα του ζωικού βασιλείου. Η ανθρώπινη περιέργεια και η δίψα για γνώση είναι πρώτα από όλα μια βαθιά ανάγκη να κατανοήσουμε το συνταραχτικό γεγονός της ύπαρξης και συνεπώς του θανάτου μας.

Να σκάψουμε λίγο να δούμε τον παππού;

Λίγες μέρες μετά την κηδεία επισκεφτήκαμε το μνήμα οι πιο στενοί συγγενείς για να αφήσουμε μερικά λουλούδια (και να χαζέψουμε έναν νυσταγμένο παπά να μουρμουρά πάνω από το χώμα). Για πρώτη φορά πήραμε μαζί και τα ανίψια μου, δυο αγόρια εφτά και δέκα χρονών.

Ο μικρότερος, ο συνονόματος με τον νεκρό παππού του, Στέφανος στάθηκε πάνω από το σκαμμένο χώμα. Φυσικά ακόμα δεν είχαν μπει τα μάρμαρα. Κοίταξε με απορία την ατελείωτη έκταση με τους τάφους και ύστερα τον τάφο του παππού του. Γύρισε προς το μέρος μας.

‘Μπορούμε να σκάψουμε λίγο να δούμε τον παππού;’ μας ρώτησε.

Αν είσαι παιδί η περιέργεια υπερισχύει του φόβου. Ίσως αυτό είναι που δεν θα έπρεπε ποτέ να ξεχνάμε. Πως η ζωή είναι ένα μυστήριο. Το μεγαλύτερο και συγκλονιστικότερο μυστήριο του κόσμου και πως πίσω από τον παγερό φόβο για το τέλος υπάρχει ταυτόχρονα ένα συγκλονιστικό δέος για την ομορφιά της ζωής. Όπως όταν κοιτάς από την άκρη ενός γκρεμού την πανέμορφη άβυσσο που εκτείνεται μπροστά σου.

Αν πάλι  όλα αυτά δεν σας παρηγορούν καθόλου, όπως συχνά συμβαίνει και με μένα, τότε υπάρχει και το σεξ. Μια διαδικασία που σε αντίθεση με την ζωή το να ‘τελειώσεις’ είναι ότι καλύτερο μπορεί να σου συμβεί.

3 thoughts on “Πως είναι να τελειώνεις;

  1. Για να μάθεις να ζεις, ίσως πρώτα πρέπει να μάθεις να πεθαίνεις. Επίσης, ο Antonio Porchia είχε πει: όταν πεθάνω δεν θα με μπορώ να με δω και θα είναι η πρώτη φορά μετά από τόσες.